Za nami trzeci dzień mobilności edukacyjnej w EU Mobility Croatia .

Tym razem skupiliśmy się na bardzo praktycznym pytaniu: jak pracuje fact-checker i w jaki sposób samodzielnie sprawdzać informacje, zanim w nie uwierzymy lub przekażemy je dalej?

Dzień rozpoczęliśmy od quizu Kahoot „Rozpoznaj rodzaj dezinformacji”. Uczestnicy wrócili do pojęć poznanych poprzedniego dnia i sprawdzali, czy potrafią rozpoznać między innymi treść wyrwaną z kontekstu, fałszywe połączenie tytułu i zdjęcia, podszywanie się pod eksperta, manipulację, clickbait oraz informację całkowicie sfabrykowaną. Była to szybka powtórka, ale także dobry sposób na uporządkowanie wiedzy przed kolejnymi ćwiczeniami.

Najważniejszą częścią dnia był warsztat „Jak pracuje fact-checker?”. Seniorzy poznali prosty, ale bardzo skuteczny schemat weryfikowania informacji. Zaczynaliśmy od wyodrębnienia konkretnego twierdzenia, następnie sprawdzaliśmy, czy da się je obiektywnie zweryfikować, szukaliśmy pierwotnego źródła, porównywaliśmy kilka niezależnych materiałów, analizowaliśmy datę i kontekst, ocenialiśmy dowody, a na końcu formułowaliśmy jasny wniosek.

Uczestnicy pracowali w grupach nad przykładowymi twierdzeniami dotyczącymi zdrowia, Unii Europejskiej, klimatu i technologii. Każda grupa przygotowywała własną „kartę werdyktu”, wybierając jedną z kategorii: prawda, częściowa prawda, brak kontekstu, manipulacja, fałsz albo brak wystarczających danych.

To ćwiczenie pokazało, że nie każdą informację można od razu uznać za całkowicie prawdziwą lub fałszywą. Czasem pojedyncze zdanie zawiera prawdziwy element, ale pomija istotne okoliczności. Innym razem brzmi przekonująco, lecz nie przedstawia żadnych dowodów. Bardzo ważnym wnioskiem było również to, że odpowiedź „brak wystarczających danych” jest znacznie bardziej odpowiedzialna niż pochopne wydanie werdyktu.

W kolejnej części dnia uczestnicy poznali portale fact-checkingowe i źródła, które mogą pomagać w codziennej weryfikacji treści. Rozmawialiśmy między innymi o Demagogu, AFP Sprawdzam, EUvsDisinfo, repozytoriach EDMO, oficjalnych stronach instytucji Unii Europejskiej, krajowych stronach urzędowych oraz serwisach instytucji naukowych i publicznych.

Podkreślaliśmy, że portal fact-checkingowy nie powinien zastępować samodzielnego myślenia. Może jednak pokazać, jak postawić właściwe pytanie, gdzie szukać źródeł, jak oceniać dowody i w jaki sposób sformułować przejrzysty werdykt.

Po południu przeszliśmy do warsztatu cyfrowego „Znajdź gotowy fact-check”. Seniorzy pracowali z telefonami i tabletami, wyszukując informacje, które zostały już wcześniej sprawdzone przez profesjonalne zespoły fact-checkingowe.

Uczyliśmy się wpisywać charakterystyczne fragmenty twierdzeń w cudzysłowie, dobierać słowa kluczowe, zmieniać formę zapytania, sprawdzać datę publikacji analizy oraz odróżniać samo twierdzenie od ostatecznego werdyktu. Ważnym elementem było także otwieranie źródeł przywołanych w artykułach i porównywanie więcej niż jednej analizy.

Każda grupa wybrała jeden przykład i przedstawiła pozostałym uczestnikom, jakie dowody zadecydowały o uznaniu informacji za prawdziwą, częściowo prawdziwą, zmanipulowaną lub fałszywą. Dzięki temu seniorzy mogli przećwiczyć nie tylko samo wyszukiwanie, ale również jasne wyjaśnianie, dlaczego dany wniosek jest uzasadniony.

Dzień zakończyliśmy ewaluacją „Fact-checker w pięciu krokach”. Uczestnicy układali we właściwej kolejności najważniejsze etapy weryfikacji, a następnie zapisywali jedną zasadę, którą uznali za szczególnie ważną.

Najczęściej powtarzały się proste, ale bardzo potrzebne wskazówki: sprawdź źródło, przeczytaj więcej niż nagłówek, zwróć uwagę na datę, porównaj kilka stron i nie udostępniaj informacji tylko dlatego, że wywołała silne emocje.

Trzeci dzień pokazał nam, że fact-checking nie jest wiedzą zarezerwowaną wyłącznie dla dziennikarzy i ekspertów. To zestaw codziennych nawyków, które może stosować każdy użytkownik internetu.

Im więcej ćwiczymy, tym łatwiej zatrzymać się przed kliknięciem „udostępnij” i zadać najważniejsze pytanie: skąd właściwie to wiemy?

Działanie finansowane ze środków Unii Europejskiej. Program Erasmus+ Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Erasmus+ Edukacja dorosłych Typ akcji: AKCJA 1 Mobilność dorosłych osób uczących się i kadry edukacji dorosłych (KA121-ADU) w terminie do 19 lutego 2026 r. Numer wniosku: 2026-1-PL01-KA121-ADU000417035