Za nami drugi dzień mobilności edukacyjnej w Erasmus+ Edukacja dorosłych –

Za nami drugi dzień mobilności edukacyjnej w Erasmus+ Edukacja dorosłych – intensywny, bardzo praktyczny i poświęcony jednemu z najważniejszych wyzwań współczesnego świata: rozpoznawaniu dezinformacji i manipulacji. 🇪🇺🇭🇷

Dzień rozpoczęliśmy od quizu Kahoot „Unia Europejska bez skrótów myślowych”. Była to powtórka najważniejszych zagadnień z pierwszego dnia, dotyczących instytucji Unii Europejskiej, praw obywateli oraz obecności UE w codziennym życiu. Quiz pozwolił uczestnikom utrwalić poznane wcześniej informacje, ale także sprawdzić, które pojęcia nadal wymagają dodatkowego wyjaśnienia.

Następnie przeszliśmy do rozbudowanego warsztatu „Fakt, opinia, błąd czy manipulacja?”. Seniorzy pracowali w grupach i analizowali krótkie komunikaty, próbując przyporządkować je do odpowiednich kategorii. Wśród nich znalazły się: fakt, opinia, komentarz, interpretacja, nieścisłość, informacja błędna, świadoma dezinformacja oraz komunikat perswazyjny.

Najważniejsze było jednak nie samo wybranie kategorii, ale uzasadnienie decyzji. Uczestnicy zastanawiali się, czy dane twierdzenie można obiektywnie sprawdzić, czy opiera się ono na danych i dowodach, czy może jedynie wyraża czyjąś ocenę. Rozmawialiśmy też o tym, że informacja błędna nie zawsze jest dezinformacją. Człowiek może przekazać fałszywą treść nieświadomie, natomiast dezinformacja wiąże się z celowym wprowadzaniem odbiorców w błąd.

Bardzo ciekawą częścią zajęć było ćwiczenie „Jedno wydarzenie – cztery nagłówki”. Każda grupa otrzymała opis tego samego wydarzenia, a następnie miała przygotować cztery wersje nagłówka: neutralną, emocjonalną, clickbaitową oraz manipulacyjną. Dzięki temu uczestnicy mogli zobaczyć, jak bardzo sposób sformułowania tytułu wpływa na odbiór całej informacji.

Okazało się, że nawet bez zmiany podstawowych faktów można wywołać u odbiorcy lęk, oburzenie, złość lub niepotrzebną ekscytację. Czasem wystarczy dodać mocne określenie, pominąć ważny fragment informacji albo zasugerować coś, czego w samym tekście w ogóle nie ma. To ćwiczenie pokazało również, dlaczego nie warto oceniać artykułu wyłącznie na podstawie nagłówka.

W kolejnej części dnia uczestnicy wzięli udział w prezentacji „Rodzaje zaburzeń informacyjnych”. Omówiliśmy różne formy treści, które mogą wprowadzać odbiorców w błąd. Rozmawialiśmy między innymi o informacji nieprawdziwej udostępnionej bez złej intencji, świadomej dezinformacji, prawdziwej informacji wykorzystanej w szkodliwym kontekście oraz treści wyrwanej z kontekstu.

Seniorzy poznali także przykłady fałszywego połączenia tytułu, zdjęcia i treści, podszywania się pod instytucję lub eksperta, treści zmanipulowanych oraz materiałów całkowicie sfabrykowanych. Ważnym tematem była również satyra, która czasami bywa traktowana jako prawdziwa wiadomość, oraz clickbait, którego głównym celem jest skłonienie użytkownika do kliknięcia, nawet jeśli tytuł nie odpowiada rzeczywistej treści artykułu.

Każdy rodzaj zaburzenia informacyjnego został przedstawiony za pomocą prostych przykładów odnoszących się do codziennych doświadczeń seniorów. Dzięki temu uczestnicy mogli łatwiej zrozumieć, że dezinformacja nie dotyczy wyłącznie wielkiej polityki czy międzynarodowych konfliktów. Może pojawić się także w poradach zdrowotnych, reklamach, wiadomościach przesyłanych przez komunikatory, postach dotyczących świadczeń, cen, bezpieczeństwa czy nowych przepisów.

Po południu odbyło się cyfrowe laboratorium „Anatomia podejrzanego posta”. Uczestnicy pracowali w parach i analizowali przykładowe publikacje z mediów społecznościowych. Ich zadaniem było znalezienie sygnałów ostrzegawczych, które mogą świadczyć o tym, że dana treść jest niewiarygodna lub wymaga dokładniejszej weryfikacji.

Seniorzy sprawdzali między innymi nazwę i wygląd profilu, datę publikacji, sposób zapisania adresu strony internetowej, źródło informacji, obecność autora oraz język użyty w poście. Zwracali uwagę na błędy językowe, przesadnie emocjonalne sformułowania i wezwania do natychmiastowego udostępnienia treści.

Analizowali również, czy zdjęcie rzeczywiście pasuje do opisywanego wydarzenia, czy profil nie podszywa się pod znaną instytucję oraz czy autor przedstawia jakiekolwiek dowody na poparcie swoich twierdzeń. Ważnym elementem było także czytanie komentarzy innych użytkowników, które czasem pomagają zauważyć nieścisłości, choć oczywiście same komentarze również nie mogą być traktowane jako pewne źródło informacji.

Każda para uzupełniła kartę „Sygnały ostrzegawcze”, tworząc własną listę elementów, na które warto zwrócić uwagę przed uwierzeniem w post lub jego dalszym udostępnieniem.

Na zakończenie dnia przeprowadziliśmy ewaluację „Prawda na skali”. Uczestnicy otrzymali pięć przykładowych komunikatów i oceniali je jako: wiarygodne, raczej wiarygodne, wymagające sprawdzenia, raczej niewiarygodne lub wyraźnie manipulacyjne.

To ćwiczenie pokazało, że świat informacji nie zawsze jest czarno-biały. Czasem treść zawiera część prawdy, ale brakuje w niej kontekstu. Innym razem nie mamy wystarczających danych, aby od razu wydać jednoznaczny werdykt. Dlatego jedną z najważniejszych odpowiedzi, jakich uczymy się podczas tej mobilności, jest: „Nie wiem jeszcze – muszę to sprawdzić”.

Drugi dzień był pełen dyskusji, przykładów i praktycznych ćwiczeń. Uczestnicy przekonali się, że odporność na dezinformację zaczyna się od uważności, cierpliwości i zadawania prostych pytań: kto to napisał, na jakiej podstawie, kiedy, gdzie jest źródło i czy tę informację potwierdzają inne wiarygodne miejsca.

Nie chodzi o to, aby nie ufać już nikomu. Chodzi o to, aby nie ufać bezrefleksyjnie.

Działanie finansowane ze środków Unii Europejskiej. Program Erasmus+ Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Erasmus+ Edukacja dorosłych Typ akcji: AKCJA 1 Mobilność dorosłych osób uczących się i kadry edukacji dorosłych (KA121-ADU) w terminie do 19 lutego 2026 r. Numer wniosku: 2026-1-PL01-KA121-ADU000417035